Rehberler

Restoranda fire nasıl takip edilir?

Fire, satın alınan malzemenin satışa dönüşmeyen kısmıdır. Bir bölümü kaçınılmazdır ve reçetede baştan hesaba katılır; bir bölümü ise önlenebilir ve kayıt altına alınarak izlenir. Fireyi takip etmek, bu iki bölümü birbirinden ayırmakla başlar.

Fire türleri

TürNasıl oluşurNerede izlenir
Hazırlık firesiAyıklama, soyma, kemik ve yağ ayırmaReçetedeki verim oranı
Pişirme firesiPişerken ağırlık kaybıReçetedeki verim oranı
Bozulma ve son kullanmaFazla alım, yanlış depolamaZayi kaydı
Üretim hatasıYanan, düşen, yanlış hazırlanan ürünZayi kaydı
Porsiyon aşımıReçetedekinden büyük porsiyonSayım farkı
Kaydedilmeyen çıkışlarİkram, personel yemeği, kayıpSayım farkı

Verim oranı nasıl bulunur?

Hazırlık ve pişirme firesi ölçülerek bulunur. Malzeme işlenmeden önce ve işlendikten sonra tartılır:

Verim oranı = Net ağırlık ÷ Brüt ağırlık

Örnek değerlerle: 10 kilogram alınan bir sebzeden ayıklandıktan sonra 8 kilogram kalıyorsa verim %80, hazırlık firesi %20'dir. Ölçüm birkaç kez tekrarlanmalı ve ortalaması reçeteye yazılmalıdır; tedarikçi ya da mevsim değiştiğinde oran da değişebilir.

Zayi kaydı nasıl tutulur?

Bozulan, dökülen ya da hatalı üretilen her ürün atılmadan önce kaydedilmelidir. Kayıtta dört bilgi yeterlidir:

  1. Ürün ve miktar
  2. Neden (bozulma, son kullanma tarihi, üretim hatası, iade)
  3. Tarih ve vardiya
  4. Kaydeden kişi

Kayıt atma anında tutulmazsa gün sonunda hatırlanmaz ve fark sayımda açıklanamayan kayıp olarak görünür.

Fire oranı nasıl hesaplanır?

Fire oranı = Kaydedilen zayi tutarı ÷ Aynı dönemdeki malzeme tüketimi tutarı

Örnek değerlerle: bir ayda 400.000 TL malzeme tüketen bir şubede kaydedilen zayi 12.000 TL ise fire oranı %3'tür. Oran kategori bazında da hesaplanmalıdır; toplam oran düşükken tek bir kategoride yüksek kayıp olabilir.

Fireyi azaltmak için bakılacak yerler

  • Sipariş miktarı: satış hızına göre fazla alınan ürünler bozulur
  • Depolama sırası: önce giren ürünün önce kullanılması
  • Hazırlık miktarı: güne göre fazla hazırlanan yarı mamuller
  • Porsiyon standardı: tartı ve ölçü kabı kullanımı
  • Neden dağılımı: zayi kayıtlarında en çok tekrarlanan neden

Sık yapılan hatalar

  • Bütün kayıpların tek kalemde toplanması. Kaçınılmaz fire ile önlenebilir fire ayrılmadığında neye müdahale edileceği görülmez.
  • Verim oranının bir kez ölçülüp bırakılması.
  • Zayi kaydının gün sonuna bırakılması.
  • Yalnız tutara bakılması. Miktar ve neden bilgisi olmadan çözüm üretilemez.

CENPRA'da fire takibi

CENPRA ERP'de reçete maliyeti hesaplanırken yarı mamul, fire ve verim hesaba katılır. Şube personeli kendi ekranından zayi bildirir ve sayım yapar. CENPRA Brain, stok tüketimi ve sayım farkı gibi ölçüleri kendi olağan seviyesiyle karşılaştırır ve normalden en çok sapan değerleri öne çıkarır.